Euskal Herria, Europako herri-naziorik zaharrena, biziraupena da.

Euskal Herria (izen honek "euskal hizkuntzaren herria" adierazi nahi du eta, era berean, herria eta lurraldea izendatzen ditu, hau da, Euskal Herria eta euskaldunen Herria), batez ere, biziraupen misteriotsua da.

Europa Hegoekialdean kokatua dago -Ozeano Atlantikoan dagoen Bizkaiko Golkoaren bihurgunean eta Mendebaldeko Pirinioetarako bidean, hain zuzen- eta hiru mila milioi biztanle baino gutxixeago ditu (2.873.512 biztanle 1990eko azken frantses-erroldaren eta 1991ko azken espainol-erroldaren arabera) hogeita bat mila kilometro karratura iristen ez den lurraldean (20.618).

Sei probintziak osatzen dute (Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa eta Zuberoa; Nafarroa zatitua eta banandua dago iparraldetik, Behe Nafarroatik, alegia, muga frantses-espainolaren bitartez).

Gaur egun, Euskal Herriaren zatirik handiena eta biztanleriaren gehiengoa estatu espainolaren menpe dago (lurraldearen %86 eta biztanleen%91); gainontzeko guztia, berriz, estatu frantsesaren menpe dago (lurraldearen %14 eta biztanleen %9).

Nolanahi ere, Neolitiko garaian, jada, euskal herria osatua zegoen eta euskaraz hitz egiten zuen bertako biztanleak; euskara, hain justu, Europako hizkuntza pre-indoeuropar bakarra da, orain dela 4.000 urte inguru Europara iritsitako tribu indoeuroparrak baino lehenagokoa. Ez du ahaide ezagunik, irla-hizkuntza da. Aiztoa eta aizkora bezalako lanabesen euskarazko gaurko izenek haitz hitza (harria, alegia) dute erroan, eta, honek, argi eta garbi adierazten du aizkora eta aiztoa, izen horiek ipini zitzaizkienean, harriarekin egiten zirela. Euskal Herria eta euskara zaharrenak ditugu gaur Europan bizirik dirauten herri eta hizkuntza guztien artean.

Orain dela 150.000 urte, Riss glaziazioaren erdiko fasean, bazegoen gizakirik, jada, gaur Euskal Herria izenez ezagutzen dugun lurraldean. Paleolitiko erdian, bestalde, kristo aurreko 90.000 eta 32.000 urteen artean, hain zuzen, Neanderthal garaiko biztanle-talde txiki bat bizi izan zen leizezuloetan, harkaizpean babestuta edo atari zabalean. Kristo aurreko 32.000tik 8.000ra luzatu zen Goi Paleolitikoaren azkenaldian,

berriz, gerora euskal tipoan bilakatutako gizaki-tipoa agertu zen.

Euskal Herriaren mendebaldean, Karrantzan, zehatz esateko, badago k.a 25.000 eta 16.000 urteen artean eraikitako santutegi bat; ez da bakarra, ordea, izan ere, Euskal Herriko beste hainbat tokitan Madeleine aldian (Goi Paleolitikoaren azken fasean) halako batzuk eraiki zituzten leizezuloetan: hortxe ditugu, adibidez, Santimamiñe eta Arenaza (orain dela 13.500 eta 13.000 urte dekoratuak), Ekain, etab.

Bestalde, Itziarren (Deba, Gipuzkoa) dagoen Urtiagako leizezuloan aurkitutako garezur-multzoak nahikoa ongi erakusten digu euskal gizaki-tipoaren eraketa. Garezur horietan zaharrenak (Goi Paleolitikoaren bukaerakoa-edo) Kromagnoneko gizakiarekin duen ahaidetasun handia erakusten du eta, aldi berean, gaurko euskal tiporanzko eboluzioaren hasieraren berri ematen digu; bien bitartean, aztarnategi berean aurkitutako garezur azilienseak (k.a 8.500.etik 5.000.urtera luzatzen da aziliense-aldia) Kromagnon-tipoaren eta euskal tipoaren artean kokatzen dira. Gure herriaren mendialdean aurkitutako Brontze Aroko garezur gehienak, berriz, euskal tipoaren itxurakoak dira, jada.

Beraz, horrek guztiak zera adierazten du: euskal herria EZ zela kanpoan sortu gero hona bertaratu eta hementxe geratzeko; aitzitik, adierazi nahi du euskal herria Mendebaldeko Pirinioetan sortu zela Kromagnon gizakiak bertan izandako eboluzioaren ondorioz. Egia esan, arestian aipatutako garezurraren berezitasunak indar handiagoa dute egun, izan ere, ondoren egindako ikerketetan agerian geratu dira euskal gizaki-tipoaren odolaren berezitasunak (0 odol-taldearen portzentaia handia, esaterako, baina baita Rh negatiboaren portzentaia oso handia ere).

Honekin jarraituz, aipatzekoa da oraindik orain bi lan argitaratu direla EEBBetan: Iberiar Penintsulako historia genetikoari buruzkoa bata, Euskal Herriari buruzkoa bestea, "Principal component analisis of the gene frecuencies and the origen of basques" izenekoa, hain zuzen. Jaume Bertrandpetit eta Fancesc Calafell-ek, Bartzelonako Unibertsitateko antropologoek, aski ezaguna den herentziazko transmisioaren ADNko gene desberdinen maiztasuna ikertu dute, eta, horrela, jakin ahal izan dute " Euskal Herriaren bereizte genetikoa orain dela 18.000 urte inguru sortu zela, azken glaziazioaren unerik gorenean". Antropologoetako batek azaldu duen moduan, beti nagusitu da "euskaldunena herri autoktonoa delako ideia; esan nahi baita milaka urtetan egon zirela leku berean". Azken batean, eta Calafellek dioen bezala, ikerketak honako berrikuntza dakar: "Hipotesi hau berretsi dugu eta baita zehaztu ere, datak eta mekanismoak gehitu baitizkiogu".

Euskal Herriari buruz zerbait egiazkoa esan badaiteke, BIZIRIK DIRAUEN HERRIA dela esan dezakegu.

Euskal Herria, batez ere, lurralde batekin elkarreragin luzea duen biziraupena da. Hain zuzen ere, lurralde horrek kontzientzia produktiboa sortu du eta atzerriko dominazioari ere aurka egin dio behin eta berriz. Azken batean, milaka eta milaka urtetan (18.000, gutxienez) giza talde batek lurralde berarekin izandako elkarreragin luzearen prozesu historikoak sortu du -azkarregi-edo- euskal herria.

Egia esan, elkarreragin emankorra izan da, giza talde hori etnia batean, herri batean bilakatu baitu, euskal herrian, alegia; eta, gainera, ezin eskertuzko altxorra fabrikatu dio: bere "kontzientzia produktiboa"; hau da, Iñaki Gil de San Vicente euskal autoreak dioenaren arabera, fabrikatu diona "komunitate bati zentzua ematen dioten forma eta edukien multzoa izan da; honela, BEREZKO KONTZIENTZIA du, berezko autoidentitatea eta bereizia, beste komunitate batzuekin alderatuz gero, behintzat".

Horrela, bada, zientifikoki frogatu da euskal herriak 18.000 urte daramatzala (hemezortzi mila urte), gutxienez, Euskal Herriaren lurraldean bizitzen segidan. Horrekin batera, jakina da euskal herri horrek sarri egin diola aurre atzerriko dominazioari, eta hauxe izango da, hain justu, mugimendu nazionalisten sorrera eta nazio bat eraikitzeko dagoen nahia bultzatuko dituena.

Horretaz guztiaz hitz egingo dugu hemen.

LORBIDEk itzulia euskarara